Theaterwoordenboek

Het gaat hier om een globaal woordenboek, niet alle termen zijn opgenomen en weet je er meer, mail ze me dan.

 3 – punt belichting:Uitgangspunt van een lichtplan. Front licht, zijlicht, en tegenlicht
 A 
Absurd / absurdistisch toneel / absurdisme 
AccepterenAanvaarden of in spel aannemen wat de medespeler aanbiedt
 AchterdoekZie fontdoek
ActOptreden van een artiest in een show (bijv. goochelaars-act)
Acteren / acteur / actrice Toneelspelen /Toneelspeler
Actie/ handeling Zichtbare handeling tijdens het dramatisch spel
 AfdekkenOp het toneel voor iemand anders gaan staan. (=) coucheren, afschermen.
AfgangVan het toneel af gaan of voor schut staan op het toneel.
 AfschminkCrème waarmee de schmink vet wordt gemaakt waardoor deze makkelijk te verwijderen is. Waterschmink kan gewoon met water en zeep afgewassen worden.
 AfstoppingDoeken die gebruikt worden om het toneel dicht te maken en waardoor dingen die niet te zien mogen zijn ook niet te zien zijn.
 AggregaatDieselmachine die stroom maakt, wordt vaak gebruikt bij popfestivals die buiten plaatsvinden.
 AircraftsEffect licht, zeer sterk gebundeld licht, meestal een aantal spotjes dicht naast elkaar. Geeft een mooi effect bij rook waarbij als het ware een lichtgordijn gemaakt kan worden.
 Amplifier(èmplifajjer) Doos met elektronica bedoelt om het zachte geluid te versterken tot iets hoorbaars, ook wel versterker genoemd.
AmusementDingen die mensen vermaken, vaak ter ontspanning.
ApplausHet klappen van het publiek
Articuleren / articulatieBij een goede articulatie verstaat iedereen je goed. Duidelijk spreken.
ArtiestDe persoon op het toneel.
 ArtiesteningangIngang meestal achter het toneel die toegang verschaft voor de artiesten. Voor sommige fans de plaats om handtekeningen te vragen.
Associëren / associatieVerbinden of verbindingen zoeken met een onderwerp.
Attribuut / rekwisietSpullen die tijdens een voorstelling op het toneel gebruikt worden.
AuditieVoor een rolverdeling worden mensen gezocht, de spelers spelen dan een stukje en de regie kiest de persoon.
AuteurSchrijver
 B 
 Back line(bèklain) De geluidsinstallatie van de band inclusief de instrumenten. Meestal worden er de boxen van gitaristen mee bedoeld.
 Backstage pasSticker, armband of kaartje wat opgespeld wordt of aan een key-koord hangt en wat deze persoon recht geeft zich op en achter het podium te bevinden. Vaak erg geliefd bij fans van sommige popgroepen.
 BalletvloerKunststof zeil (vinyl) wat op de vloer wordt gelegd om het toneel voor dans geschikt te maken. Wordt meestal in zwart of wit gebruikt. Oorspronkelijk bedoelt om dansers niet uit te laten glijden wordt dit tegenwoordig meer cosmetisch gebruikt.
 BankenEen aantal lijntjes (lichtstanden) achtereenvolgens bij elkaar geprogrammeerd, die tijdens een voorstelling apart getoond kunnen worden. bv. bij een liedjesfestival dat elk nummer onder een bepaalde bank geprogrammeerd is.
 Barndoor4 ijzeren “flappen” aan boven, onder en zijkanten van een spot om het licht van een fresnel of PC af te vlakken.
 BedweterIemand die bij de belichter of geluidsman gaat staan en met termen gaat gooien die eigenlijk niet relevant zijn.
Belichter / belichting / belichten De technici die de lampen hangen en stellen.
Bevriezen / freeze Stoppen met bewegen en praten in een scène waarbij je doodstil blijft staan.
Beweging / bewegingspatroon1. Wijze waarop een personage zich beweegt. 2. Wijze waarop de rollen zich ten opzichte vaan elkaar bewegen. (mise-en scène)
Bewerken Het aanpassen van een toneelstuk ter versterking van de visie van de regie en de spelers.
Bijrol Ondergeschikte rol in toneelstuk of film.
Black out1. Theaterlicht gaat helemaal uit. 2. Speler weet plotseling zijn tekst niet meer.
Blijspel / komedieEen vrolijke lichtvoetige voorstelling met vaak veel misverstanden over alledaagse onderwerpen.
 Blinders(blainder) Serie spots in vierkante houder die doorgaans richting publiek worden gericht, om (inderdaad) het publiek te verblinden
BlokkerenVastlopen, je stopt dan met spelen in een situatie en of emotie. Door een negatieve (re)actie niet reageren op een impuls van de tegenspeler, zodat het spel stilvalt.
 C 
Cabaret Vorm van spelen waarbij vaak met de 4e wand gespeeld wordt. Verhalen met vel humor en soms een serieuze ondertoon. Vaak wordt er ook in gezongen.
Cast / castingDe spelersgroep.
 CenterclusterEnkele luidsprekers die midden boven het podium hangen. Soms wordt hierop alleen de zang gezet waardoor de verstaanbaarheid verbeterd.
 ChaserLooplicht waarbij een serie lichtstanden automatisch in een bepaalde volgorde aan en uit gaan, populair bij concerten.
 ChoreografieOntwerp van plaatsing, beweging en andere patronen uitgevoerd door dansers, acteurs en anderen die niet op een plaats kunnen blijven staan.
 ChorusEffect apparaat om het geluid breder te laten klinken.
 ClaqueIngehuurde bezoeker van voorstelling die automatisch op de goede momenten lacht en klapt
ClausTekststuk van een speler, kan een woord zijn of een verhaal.
Cliffhanger (soap)Moment aan het einde van een aflevering van bijv. een soap waardoor het publiek geprikkeld wordt naar de volgende aflevering te willen kijken.
Clown / clownerieKomisch figuur. Clownerie is de speelstijl van een clown.
ConflictTegenstelling tussen rollen of binnen een rol met betrekking tot eenzelfde situatie of gebeurtenis
 CoucherenZie afdekken
CoulisseOok wel poten genoemd, het zijn de doeken aan de zijkant van het toneel, zijkant van toneel buiten het speelvlak.
   
 CrèpeKunstharen die bij de schmink gebruikt worden om snorren, baarden, bakkebaarden, borsthaar e.d. te maken
CueTeken om iets te doen, decorwisseling, lichtwisseling, opkomen afgaan enz.
 D 
DansTheater-kunstvorm.
 DecibelOok wel DéBé genoemd. Eenheid van herrie, hoe meer herrie, hoe meer decibel. De pijngrens ligt boven de 120 decibel. Buiten mag tegenwoordig nog maar 60 db te horen zijn.
DecorHulpmiddel(en) bij het inrichten van de speelruimte op realistisch/naturalistische of suggestieve wijze.
Hierbij wordt ook licht/geluidgeur etc, bedoeld.
 Delay(dielé) Apparaat wat het geluid vertraagd doorlaat. Ook wel echo genoemd.
Denktekst /BinnentaalDe tekst die een personage denkt en niet uitspreekt. Vaak te zien aan mimiek of fysieke expressie.
 DiafragmaLamellen die voor de lamp over elkaar worden geschoven om de lichtdoorlaat van een profielspot te verkleinen waardoor een kleinere cirkel aan licht op toneel ontstaat..
DialoogDramatische tekst voor twee personages.
 DI-box(die ai boks) Direct input, een doosje waardoor signaal van bijvoorbeeld een gitaar doorgelust wordt naar de mengtafel.
 DiffuusNiet scherp afgetekend licht.
 DimmerApparaat wat het DMX signaal omzet naar spanning waardoor de lampen al of niet feller gaan branden.
 DirigentenkamerKleine kleedkamer dicht bij het toneel, meestal bedoeld voor de dirigent, vaak maken ook solisten gebruik van deze kleedkamers.
 DMX(analoog & digitaal) digitaal dmv DMX stuurt de gegevens c.q. standen naar de dimmers, één DMX signaal bevat 512 adressen die aangestuurd kunnen worden. In analoge vorm gebeurde dat met een sturing van 0 tot 10 volt.
 DoorduwerIemand die zegt het licht te doen en alleen maar een knopje indrukt voor de volgende lichtstand. (Kan ook bij geluid, zelfs gekoppeld met licht)
DoorloopDe voorstelling in zijn geheel een keer achter elkaar spelen. als repetitie zonder onderbrekingen.
DramaDrama komt uit het Grieks en betekent handeling. Het spelen van een verhaal in een nagemaakte werkelijkheid
Dramatische handeling / handeling 
Dramatische ontwikkeling / ontwikkeling 
DramatiserenEen verhaal of situatie omzetten naar spel
 DroogEr zit geen galm op het geluid.
 DruppelKlein microfoontje wat verbonden is aan een zender, wordt veel gebruikt door cabaretiers en musicalacteurs. Ook wel headset.
DubbelrolTwee verschillende rollen die door dezelfde persoon gespeeld worden.
 E 
 EffectenEen bepaalde wijze waarop licht zich beweegt. B.v. van binnen naar buiten, om en om etc. Bij geluid gaat het om galm, chorus, echo enz.
 EffectenrekRekje waarin geluidseffectapparaten zitten zoals; Galm, echo, delay, equalizer enz.
EmotieGevoelens zoals boosheid, angst, verdriet, blijheid e.d.
Ensceneren / enscenering / mise-en-scèneHet plaatsen van de spelers in de speelruimte en eht afspreken van de posities in de verschillende situaties.
 EqualizerApparaat om de toonregeling mee in te stellen, heeft voor verschillende frequentiegebieden een aparte volumeregelaar.
 ExpanderEffectapparaat, zorgt voor een verbetering van het geluid
ExpressieZichtbaar of hoorbaar gedrag in houding, mimiek, taal/stem, klank, gebaar, (manier van) bewegen
 F 
 Fader(veder) Schuif waarmee je het geluid harder mee kunt zetten. (Zet de schuif maar open.)
 FhantomvoedingVoeding voor (condensator) microfoons
Figurant / figurerenOnbelangrijke, vaak zwijgende rol.
Wel van belang voor sfeer.
 FilamentGloeidraad van lamp
 FilterhouderTwee ijzeren plaatjes met een groot rond gat er in om gekleurd folie in te schuiven. Zo kun je een kleur kiezen voor licht.
 FiltersZie kleurenfilters
FlashbackDramatechniek waarbij gebruik wordt gemaakt van een herinnering of gebeurtenis uit het verleden.
 Flightcase(vlaitkees) Kist waarin de apparatuur beschermt zit verpakt ook geschikt om door de lucht te vervoeren.
 FloormanagerVloer-leider, man of vrouw die de leiding op de opnamevloer heeft bij TV en constant in contact staat met de regie.
Focus / FocussenPunt op de speelvloer waar de aandacht van de toeschouwer zich op richt.
 FoggerZie rookmachine.
 FontdoekDonkerblauw of zwart achterdoek op het toneel.
Freeze / bevriezenEen houding een bepaalde tijd vasthouden.
 FresnelSoft edge beam, dus geen scherpe cirkels, geeft een mooi vlekje geeft op het toneel met zachte overgangen. (speellicht)
 FriesZwart dook wat boven het toneel over de hele breedte hangt, Meestel hangen er meerdere achter elkaar. Ze zorgen er ook voor dat je de lampen en andere voorwerpen boven het toneel niet ziet.
 FrontDe voorkant van het podium of toneel.
 FrontlichtLicht vanuit de zaal gericht op de voorkant van het toneel.
 FrostFliter die voor een spot geplaatst het licht verstrooit.
Fysiek spelSpel van het lichaam zonder de stem: houding, beweging, gebaren en mimiek.
 G 
 GaasdoekEen uit een stuk wit of zwart doek, wat men gebruik voor effecten. Pas als men licht geeft achter het doek is het alsof het doek er niet meer is en kan men zien wat er achter is. Door het doek zelf te belichten kan alles wat erachter gebeurd uit het zicht gehaald worden
 GaffaZie tape
GebaarBeweging van het lichaam of een gedeelte daarvan (arm, handen, schouders, hoofd, benen, romp)
 GeluidsinspeciëntZie mixer
 GeluidsinstallatieZie PA
 GeluidsmanZie mixer
Generale repetitieLaatste repetitie voor de première waarbij alles gaat zoals ij de voorstelling, inclusief licht, geluid, decor, grime en kleding
 GenieElektrisch bedienbaar “bakje” om het licht te stellen en het grit vol te hangen, verrijdbare lift. Vervanger van de trap en gaat tot ongeveer 9 meter hoogte.
 GoboMetalen plaatje waarin een vorm uitgestanst is en wat voor een lamp gezet kan worden. Wordt gebruikt in een profielspot of een scan. Tegenwoordig is het mogelijk om zelfs kleurengobo’s te laten maken. Op deze glazen plaatjes wordt dan een afbeelding afgedrukt.
 GoldLichtkleur, meestal 151 of 152, deze gouden lichtkleur geeft een warme sfeer op toneel. Zie ook filter.
 GreenGoDraadloos intercomsysteem van ELC
 GridBuizen constructie aan het plafond waar men licht en doeken aan kan hangen. Een vaste constructie dus niet beweegbaar
 GrimasMerk schmink net als Kryolan, ook wel een gezicht trekken, hij trok een raar grimas.
 GrimeZie schmink.
Grime / grimeren / grimeurMake-up voor theater om karaktereigenschappen of maskers vorm te geven op gezicht en eventueel handen en hals of om spelers in het toneellicht natuurlijk te laten zijn.
 H 
Handeling / actieActiviteiten van een personage die een verandering te zien geeft in het spel zowel uiterlijk(actie) zowel innerlijk(motief.
HandpopPop die wordt bespeeld met een in de pop gestoken hand.
 HaspelCilinder waar omheen de kabels worden opgerold.
 HazerRookmachine. Maakt mist over het hele toneel goed regelbaar
Hoogtepunt / ClimaxPunt in de dramatische ontwikkeling waarop spanning, conflict e.d. op het hoogste punt is; vaak het moment voor de crisis maar het kan zich ook aan het begin of het eind van de dramatische ontwikkeling bevinden.
HoorspelSpel d.m.v. klanken, geluiden en tekst zonder beeld.
 HorizonbakkenHalogeen lampen die het horizondoek verlichten. Meestal worden drie kleuren gebruikt waardoor bijna alle kleuren op het het horizondoek of achterdoek kunnen worden gemaakt.
 HorizondoekWit achterdoek op het toneel wat opgespannen wordt en waarop licht wordt gezet. Dit geeft een gevoel van ruimte.
 HorizonlichtZie horizonbakken.
HoudingFysieke karakteristiek voor een personage.
 I 
Identificatie / identificerenVereenzelviging van de toeschouwer met één of meer personages uit het stuk.
Improvisatiespel / improviserenVorm van spelen/dramatiseren/toneelspelen waarbij spelers of onvoorbereid, of deels voorbereid of op een vast stramien met enkele suggesties (= spelgegevens) als uitgangspunt spel ontwikkelen.
ImpulsEerste idee of opwelling die in spel opkomt en uitgespeeld wordt.
 In-earKleine meestal op maat gemaakte koptelefoon die voor publiek niet zichtbaar is. Zie ook oortje en monitor, de muzikant kan zichzelf dan horen. Wordt door sommige acteurs gebruikt als soufleur.
Inleiding / introductieBegin van een verhaal of scène waarin de wie en waar vaak duidelijk wordt.
 Inlooptijden / uitlooptijdenAantal seconden dat het licht (een bepaalde stand)moet opkomen c.q. moet verdwijnen.
Inspiratie In drama: ingeving, bezieling of ideeën krijgen voor dramatisch spel.
Intensiteit De mate van kracht, beleving en dynamiek bij het uitbeelden van een rol of in het algemeen van spel.
Interview / rolinterview Vraaggesprek om spelinformatie voor een rol te verzamelen.
Intonatie / intonerenStemtechniek. Het verloop van toonhoogte (melodie). Daarbij kan je ook het tempo, ritme, timing, pauzes, intensiteit, klankkleur veranderen
 J 
Jabbertalk / jabberen Fantasietaal. (niet bestaande taal, bijv “klinkt als Frans”)
 K 
 KapDe toneeltoren boven het toneel waarin de trekken hangen met het decor, horizondoek, poten, licht enz.
KarakterEen eigenschap die een individu onderscheidt van anderen.
KijkrichtingAanduiding voor de wijze van kijken van spelers ten opzichte van elkaar. Dit is van essentieel belang bij het ensceneren van een spel (bijvoorbeeld: elkaar aankijken, langs iemand heen kijken).
 KlagerIemand die vind dat het allemaal anders moet. Het licht moet warmer, enz.
Klankkleur 
 KleedkamerRuimtes achter of onder het toneel waar de artiesten zich kunnen omkleden, schminken en douchen
KleurenfilterGekleurde folie die voor de lamp geschoven wordt waardoor deze een andere kleur licht geeft, daardoor veranderd sfeer en temperatuur op het speelvlak. Bekendste kleuren zijn 151/152, warm gold. Leukste kleur is 130, volledig transparant, een gewone lamp dus. Sommige mensen achter de lichttafel vergeten weleens de keuze te maken of ze verlichten of belichten. Beide is nodig maar waar doe je wat…
   
KluchtKomisch en vaak platvloers kort toneelspel.
 KluitBlok ijzer van 6 of 12 kilo wat diende om als tegenwicht in de trekkenwand te worden gebruikt. Vaak worden ze ook gebruikt om schoren vast te zetten.  Tegenwoordig bestaan er nieuwe versies van de kluit, de zogenaamde stageweight.
 KlusOmschrijving voor het opbouwen, belichten en mixen van een optreden en vervolgens het afbreken bij elkaar. Dat is een hele klus.
 KoffieDrank die warm gedronken wordt vaak met een beetje suiker of melk. Populair bij theatertechnici
Komedie / blijspelKomisch toneelstuk.
 Koperen KeesVierkant blokje van 3 cm x 3 cm wat precies in het midden voor op toneel is aangebracht, en geeft daarmee het midden aan.van het toneel. Wordt veel gebruikt om het decor goed te plaatsen en te belichten.
Kostumering / kostuum / kostuumontwerperHet geheel van zichtbare kledingstukken die de acteurs dragen, behorend bij hun rollen en in de context van het te spelen toneelstuk. Vormgevingsmiddel.
Kostuumontwerper: de persoon binnen een theatergezelschap die verantwoordelijk is voor het ontwerpen en bedenken van de kostuums.
 KoudijsRookmachine. Maakt rook die op de “grond” blijft hangen, gemaakt met onderkoelde stikstof en warm water. Doorgaans kostbaarder dan zogenaamde olierook.
 KringenAantal kanalen waarmee men in totaal een x-aantal lampen kan aansturen in een maximum van b.v. 2 KW.
Kunstdiscipline / kunstvormArchitectuur · Beeldende kunst (performance) · Film & video · Toegepaste kunst · (Wereld)literatuur
Fotografie ·Theaterkunstvormen: Muziek · Opera · Musical · Theater · Dans · Mime
 Kwartet4 mensen die bijvoorbeeld samen dansen, spelen, zingen enz.
 L 
 LampvoetSchroefdraad cilinder waarin de lamp wordt gedraaid in de maten:E14 / E27
 LedLicht wat sterk in opkomst is en inmiddels in alle soorten lampen wordt gebruikt, er zitten soms meerdere leds in een lamp. Ttheatertechnici hebben tegenwoordig een zaklamp met ledjes in plaats van gewoon licht. Voordelen zijn: minder stroomverbruik en lange levensduur.
LichaamstaalBoodschap die wordt overgebracht door, soms ook onwillekeurige, houdingen, gebaren en bewegingen van het lichaam.
LichtBelichting van het toneelstuk. Vormgevingsmiddel, theatertechniek.
 LichtinstallatieDe lampen, stuurtafels, klemmen, buizen, truss. Enfin alles wat met het licht te maken heeft bij elkaar behalve de man of vrouw die het spul bedient.
LichtontwerpHet plan dat de lichtontwerper maakt op basis van de wensen van de regisseur en de stijl van het stuk.
LichtplanDraaiboek van het totaal aan lichteffecten voor een voorstelling en de volgorde daarvan / Vel papier waarop staat weleke lampen er gebruikt gaan worden waar ze hangen, met welke kleur en waar ze op gericht zijn.
 LichttafelMengtafel om het licht te sturen, tegenwoordig worden er vaak programma’s opgezet om gecompliceerde standen te maken. Vroeger kon je met een schuif een of meerdere lampen aanzetten met een maximum van 2000 watt, dat heet een kring (zie kringen).
LichttechnicusDe man of vrouw die de lichten bedient met de lichttafel, een mixer voor lampen.
 LiftOnontbeerlijk bij zware klussen. Ook mogelijkheid voor iemand om mee te mogen rijden met de vrachtwagen.
 LijntjesMogelijkheid om meerdere kringen onder een schuif te bedienen.
 LijsttheaterEen theater met een, meestal verhoogd, podium
 Limiter(limmitter) Apparaat wat er voor zorgt dat bijvoorbeeld een stem continu even hard klinkt. Beperkt bij te harde uithalen even het volume.
Locatie De plaats waar de scène zich afspeelt.
Locatietheater Theater op een andere plaats dan op het toneel of in het theater.
 LuidsprekerConusvormig ding van flexibel materiaal (vroeger karton) wat in trilling wordt gebracht door een koperen spoel aan de achterzijde. Door die trillingen wordt het geluid hoorbaar.
 LumenLichtopbrengst vroeger werd de eenheid kaars gebruikt.
 M 
 MacYoke(mekjook) Computer gestuurde spot waarbij alle kleuren zijn te maken en gobo’s te gebruiken.Bewegend licht, soms ook wel wapperkoppen genoemd. Deze lampen worden steeds meer in theaters gebruikt, ze zijn inmiddels stil genoeg.
 ManteauVerrijdbare vaste coulisse met mogelijkheid tot het inhangen van licht (gaat over in portaalbrug) de jas (Frans) van het toneel.
MarionetPop die aan draadjes wordt bewogen.
MaskerGezichtsattribuut om een karakter uit te vergroten of juist de mimiek te neutraliseren (wit masker).
Maskerspel 
 MastiekSoort klei die door de grimeur gebruikt wordt om neuzen een andere vorm te geven, ook geschikt om wonden, puisten e.d. te maken.
 MengtafelsTafel met 50 tot soms meer dan 2000 knoppen en schuiven om het geluid te mixen. Voor licht en geluid worden (als u dat nog niet wist) aparte tafels gebruikt.
 MessenIJzeren plaatjes die voor een lamp geschoven worden waardoor slechts een gedeelte van het toneel belicht wordt. Deze messen zitten meestal in een profielspot
 Microfoon(Maik) Cilinder waar in gesproken en gezongen kan worden waarna het geluid omgezet in spanning naar de mengtafel gaat om bewerkt te worden.
 MidiSysteem  om synthesizers, lichttafels, geluidstafels aan elkaar te koppelen.  (musical intrument digital interface)
Mime / pantomime 
Mimiek 
Mise-en-scène 
 MixerEen mens die de verschillende geluiden van een onduidelijke brei tot iets wat de moeite van het horen waard is maakt. Het apparaat waar deze figuur mee werkt heet ook mixer, soms wat verwarrend als het geluid bijvoorbeeld slecht is ligt het aan de mixer.
 MonitorKan een beeldscherm zijn maar zijn ook de luidsprekers die richting de band staan zodat musici zichzelf kunnen horen. Tegenwoordig wordt vaak in-ear gebruikt.
MonoloogScene gespeeld met tekst voor één persoon.
Monteren / montage (verwijst naar theatermontage en filmmontage)
MotiefDe reden van een actie op het toneel.
Motorisch momentHet moment in een voorstelling waardoor alles in beweging komt.
 Moving HeadBewegende lamp op vaste voet die via DMX wordt aangestuurd, deze bestaan in talloze versies. Tegenwoordig ook vaak met LED. Deze lampen gebruiken meerdere DMX kanalen, vandaar de computers in het theater.
 MultikabelEen hoop verschillende kabels bij elkaar gepropt in een tuinslang.
 MummieEgyptische overledene die in verband gerold begraven is.
 N 
Nabespreking Het bespreken van de voorstelling na het spelen of repeteren.
Non-verbale communicatie (expressie / uitingsmogelijkheden / technieken)
 O 
 OortjeKleine koptelefoon die als monitor dient, zie ook monitor ook wel in-ear
Open doekjeSpontaan applaus tijdens een voorstelling.
 Open doekjeSpontaan applaus van het publiek voor een actie van de acteur .
OpenluchttheaterTheater zonder dak in de open lucht.
OpkomstHet toneel op komen, tegenovergestelde van af gaan.
 OrkestbakGedeelte voor het toneel wat in de meeste theaters verhoogd of verlaagd kan worden. Plaats waar met de musicals en opera’s/operettes het orkest zit.
OveractingEen manier van spelen waarbij je te overdreven doet.
 P 
 PA(pié) Public Adress systeem, de geluidsinstallatie bedoelt voor het publiek en meestal het beste afgesteld bij de mengtafel.
Pantomime / mimeSpel zonder woorden waarbij handen en hoofd maar ook de rest van je lichaam het werk doet.  VIDEO
 ParrTypische lamp gebruikt bij popconcerten maar ook in het theater. De vorm is een (meestal) zwarte pijp, bol aan de ene kant en met een vierkante filterhouder aan de andere kant. In vier lichtbundelmaten (very narrow / narrow / medium / wide)
 Patchen(soft & hard): soft patchen is stekkeren met behulp van de mengtafel; onder welke knop welke lamp komt zitten. hard patchen is gewoon op de oude manier in welk stopcontact welke lamp komt.
 PC(pebble convex) & (plano convex) Geeft meer gecentreerd licht (uitlichten decor)
PerformanceOptreden.
PersonageRol
 PersoneelDit roepen mensen van het geluid en lichtverhuurbedrijf om met zware spullen te kunnen passeren. Ook mensen die voor het bedrijf werken.
 PiekenTegenovergestelde van dalen, pieken kunnen echter je PA opblazen. Ook sierpuntig geval in de kerstboom.
PlaatsWaar sta je, wat is je plaats?
 PlopkapSchuimrubber omhulsel voor de microfoon zorgt ervoor dat de wind en de ‘p’ niet tot overstuurde klappen leidt, ook wel windkap.
 PlugStekker voor het een of ander.
 PluggenVerschillende soorten zijn er XLR male / XLR female / jack / cinch / din
 PodiumVerhoging waarop artiesten hun kunstjes vertonen.
Poppenspel 
 PortaalbrugLoopbrug boven podium
Positie 
 Poten(Afstopping) Ook wel coulissen genoemd, het zijn de lange verticale doeken aan weerszijden van het toneel ze bepalen het maximale speelvlak.
 Praktikabel(prakken) Podium delen van hout. 2 x 1 meter meestal in hoogte verstelbaar of vaste hoogtes van 20 cm / 40 cm / 60 cm.
PremièreDe officiële eerste opvoering van een stuk met publiek.
Presentatie / presenterenHet aan en afkondigen.
 PrikkenHet plaatsen van stekkers in een snake of mengtafel
ProductieWordt zowel voor een theatervoorstelling gebruikt als bij bijvoorbeeld een popconcert of festival
 ProfielspotLamp met een dubbel lenzenstelsel, waarmee een bepaald gedeelte van het toneel precies kan worden uitgelicht, deze spot kan gebruikt worden om bijvoorbeeld een schaakbord te belichten zonder dat er ergens anders licht op valt. Zie ook messen
 Q 
 R 
 RaylightParren met een lossen spiegel en lamp, zonder lens.
Reactie / reageren Je acteert als je iets ervaart, dan reageer je. bijvoorbeeld; Je ziet iemand, je ruikt iets, je bedenkt iets
Realisme 
Recenseren / recensent / recensieHet schrijven van een verslag met de eigen mening, meestal voor de krant of op internet.
 RedheadTV spots
RegieHet bepalen hoe de voorstelling gespeeld gaat worden.
Regieaanwijzing Een aanwijzing gegeven door de regisseur over hoe iets gedaan moet worden in de voorstelling. Hoe reageer je, wat doe je enz.
RegisseurArtistiek leider van de voorstelling.
Rekwisieten / attributenSpullen die tijdens een voorstelling op het toneel gebruikt worden.
 RemoteAfstandsbediening, tegenwoordig in het theater om licht mee aan te sturen.
Repeteren / repetitieOefenen van een voorstelling.
 Reverb(rievurp) Effectapparaat Nagalm. Wordt gebruikt als het geluid te droog is, het maakt het geluid dus nat waardoor het als in bijvoorbeeld een grote hal gaat klinken.
 RiggingHet ophangen van motortakels en andere objecten aan het dak van zalen waar bijvoorbeeld truss aangehangen wordt tbv licht en geluid. Een rigger is iemand die dit werk doet, er zijn speciale opleidingen voor.
 Ritchie SeverijnsGitarist waarmee ik Hendriks 4t ver 3t heb gespeeld
 RokkenDe doeken om practikabels heen om ze mooi dicht te maken
RolEen personage uit de voorstelling
RolbiografieHet beschrijven van een personage
RolinterviewHet interviewen van de acteur of actrice over de rol. De speler kan daarin ook de rol aannemen.
RollenspelSituatie met meerdere spelers waarbij ze allemaal een personage spelen.
RolopbouwHet bedenken en uitdiepen van een personage.
 RolschaatsenBeweging gebaseerd op een soort schoen met wieltjes
 RondzingenFluitend geluid wat ontstaat als een microfoon te dicht bij een luidspreker staat.
 RookmachineMachine die een ondefinieerbare pluk rook produceert over het toneel zie ook fogger, hazer en koudrook./ koudijs
Ruimte Waar ben je, hoe gebruikt je dat?  Bijvoorbeeld in een vreemde enge kamer is het anders als op het strand.
 S 
Samenspel Het acteren en dus reageren van de spelers op elkaar. De afstemming van de spelers
 ScanLamp waarvoor een spiegeltje zit, deze wordt op afstand bestuurd, verder kunnen ook de kleuren, gobo’s, en nog veel meer op afstand aangepast worden. Bijvoorbeeld de Intella-beam en Mac Yoke.
Scenario / script De complete tekst van de voorstelling voorzien van regieaanwijzigen.
Scène 
SchakelenVan de ene emotie naar de andere emotie overgaan. Het kan ook een versnelling of vertraging zijn.
SchimmenspelSpelen achter bijvoorbeeld een wit doek met een lamp er achter waardoor alleen de schaduwen zichtbaar zijn.
 SchminkVerschillende kleuren crème die op water of vet basis wordt gebruikt om een gezicht te beschilderen, je kunt zo iemand bijvoorbeeld ouder of jonger maken. De schmink is ook ter bescherming van de huid voor de harde lampen. zie ook grime.
 SchoorDriehoek van hout die decorwanden overeind houdt, vaak worden ze stabiel vastgezet met kluiten (zie ook kluit)
ScriptDe toneeltekst met de regie aanwijzingen.
 SejourGeld wat gebruikt wordt door technici en artiesten om te eten.
 SetDeel van een concert, tussen iedere set zit meestal een pauze. Bij de film de opnamelocatie.
 SetjeComplete installatie voor een zaal, meestal licht en geluid, kan echter ook een combinatie van twee kledingstukken zijn.
Show 
 SierdoekExtra doek wat in sommige theaters nog voor het voordoek hangt
Situatie 
SketchKorte scène waarin meestal komische voorvallen zitten.
SlapstickDenk aan Charlie Chaplin
SlowmotionVertraagd spelen.
 SluiertrekEerste trek die de toneelopening mede bepaalt, de hoogte in dit geval. Verbergt de portaalbrug.
 Snake(sneek) Geen Fries dorp maar een slang met aan de kop een groot aantal gaten om microfoons en andere signalen te prikken, zie ook multikabel.
Soap TV serie die dagelijks wordt uitgezonden. Bijvoorbeeld Goed tijden slechte tijden.
Solo / solotoneelVoorstelling door één persoon.
Souffleur / soufflerenIemand die aan de zijkant van het toneel de spelers de tekst toefluistert. Vroeger was er vaak midden voor op het toneel een gat waar de souffleur in zat.
SpanningZonder spanning wordt alles flauw, spanning is de druk die ontstaat in een voorstelling door de relaties van de rollen en de situatie.
Spanningsboog 
 SpeakerZie luidspreker
 SpeciaaltjeEen lamp die alleen maar voor een doel gebruikt kan worden
Speciaaltje (bij lichtgebruik)Spot die  gebruikt wordt om een specifieke plaats te belichten, heeft ook vaak een harde rand.
Speelduur 
Speelstijl Je kunt groot, klein, komisch, serieus, realistisch spelen… allemaal stijlen.
Speeltijd 
Speelvlak Het gebied op het toneel waarop gespeeld wordt.
Spel / spelen / speler 
Spelgegevens 
Spelimpuls 
Spelopbouw 
Spelwerkelijkheid 
 SpiegelbolBol die helemaal is volgeplakt met spiegeltjes van ongeveer 1 cm x 1 cm. Bekend van disco’s. In alle soorten en maten verkrijgbaar.
SpiegelenIemand imiteren die tegenover je zit alsof je in de spiegel kijkt.
 StandenHet aantal verschillende lichtmomenten op chronologische volgorde in een uitvoering
 StandjeCombinatie van enkele lampen die branden, verschillende scènes hebben verschillende standen licht.
StatusEr bestaat hohge en lage status. Een baas heeft tov een arbeider bijvoorbeeld een hoge status.
 StekkerPlug voor het een of ander.
Stem / stemgebruik 
Stil spelSpelen zonder tekst.
Stokpop 
 StroboscoopSnel knipperend flitslicht
SubtekstDe bedoeling onder een tekst stoppen die anders kan zijn dan de inhoud.  Wat een leuke jas… (subtekst: lelijke jas)
 T 
Tableau vivantEen stilstaand moment waarbij de spelers in een bepaalde positie staan en niet bewegen.
 TakelMachine waarmee truss omhoog getrokken kan worden. Wordt ook wel eens voor mensen gebruikt als speciaal effect.
 TandenlakSoort nagellak die gebruikt wordt om tanden meestal zwart maken, bekend effect bij bijvoorbeeld heksen.
 Tape(teep) Speciaal plakband wat op podia wordt gebruikt. Meestal zwart. Ook wel gaffa, naar het merk, genoemd. gaffa (Nichiban) / vinyl Tape is altijd maar voor even.
 TegenlichtLicht van achteren (diepte)
Tegenspel / tegenspelen / tegenspeler 
TekstinterpretatieDe inhoud die aan een tekst gegeven wordt.
TempoDe snelheid waarmee gespeeld en gesproken wordt.
Theater 
TheatergezelschapDe groep die samen de voorstelling maakt, spelers, technici, regie enz.
Theatervorm Locatie theater, Griekse tragedie, klucht, musical enz
Theatervormgeven / theatervormgever / theatervormgeving
Theatrale middelen:Spelgegevens, enscenering en materiële vormgevingsmiddelen.
Thema Bekende thema’s zijn; de liefde, de dood
Tijd (dramatische) 
TimingHet moment dat de speler kiest om iets te zeggen of te doen.
ToneelDe ruimte waarop de voorstelling gespeeld wordt.
ToneelbeeldWaar staat wie en wat op het toneel.
ToneelbelichtingZie belichting
ToneelbewerkingEen boek of gebeurtenis bewerkt tot een toneelvoorstelling
 ToneelopeningMaximale speelvlak: en kijkopening.
ToneelschrijverDe tekstschrijver van de voorsteling
ToneelstukScript of de voorstelling
ToneeltekstScript
 ToneeltorenGrote ruimte boven het toneel die gebruikt wordt om decor op te hangen dat uit het zicht van het publiek moet blijven. De meeste toneeltorens zijn meer dan 22 meter hoog.
 ToneelvloerHoutenvloer die ook geschikt is om op te dansen, deze vloeren zien er uit als parket en zijn meestal 3 cm dik. Een spijker die in de vloer wordt geslagen en er na de voorstelling wordt uitgehaald laat na een jaar geen gat meer zien.
 ToplichtLicht van boven op je hoofd en schouders wardoor je ‘los’ komt van de achterwand.
Totaaltje (bij lichtgebruik)Lichtplan waarbij het hele toneel uitgelicht is.
Transformeren / transformatieVeranderen in een ander personage.
 TrekBuis die van links naar rechts boven het toneel hangt, aan een trek kunnen friezen, poten, lampen en decorstukken worden opgehangen.  Tegenwoordig gaat dit allemaal elektrisch en soms zelfs computergestuurd.
 TrekkenwandBuizen die men, door bediening aan één zijkant, kan laten bewegen voor het in hangen van licht / decor en afstopping etc.
Treurspel / tragedieVoorstelling met een droevige afloop, Shakespeare was er goed in!
 TrussAluminium buizenstelsel zoals hier links is afgebeeld. Bedoelt om licht, geluid en doeken aan op te hangen. Vanwege zijn constructie erg sterk.
Try-outUitprobeervoorstelling
 TussendoekDoek wat bij gebruik het speelvlak kleiner maakt. kan verhangen worden.
TypetjeVersterkte weergave van een personage, vaak extreem gespeeld.
 U 
Uitbeelden / uitbeeldingLaten zien in spel.
Uitingsmogelijkheden (nonverbaal-verbaal)Gesticuleren, een gezicht trekken zijn non verbale taal.
 UitlichtenHet afstellen van de lampen waarmee het toneel belicht wordt.
 V 
 VariacDimmer
Verbale expressie (uitingsmogelijkheden / technieken)Praten, schreeuwen, huilen, lachen, mompelen enz. geluid gemaakt door de mond.
Verdeling van het speelvlakDe indeling van het toneel.
Verhaal 
 Vermogen WattStroomverbruik
 VersterkerZie Amplifier
Vertellen / verteller / vertellingPersoon die de voorstelling voorziet van extra informatie, verhalen vertellen is een kunst op zich.
Vertelpantomime 
VertonenLaten zien
VideoclipKorte film vaak gebruikt ter promotie van populaire muziek.
Vierde wandDe denkbeeldige wand tussen toneel en publiek
Vijf W’s (wie wat waar wanneer waarom)Wie, wat, waar, wanneer en waarom. De vijf vragen die een acteur zich obver de rol zou moeten stellen.
 Vlakke vloer theaterEen theater zonder verhoogd podium.
 VoetlichtLicht op de grond aan de voorkant van het toneel in de richting van de spelers. Dit waren vroeger kaarsen.
 VolgspotEen groot uitgevallen profiel
 VoordoekDoek wat voor het toneel hangt
Voordracht 
Voorstelling 
Vormgeven / vormgever / vormgevingDe persoon die de vormgeving van de voorstelling bepaald.
VormgevingDe aankleding van het5 toneel, kleding, licht, grime, decor.
VormgevingsmiddelenDecor, geluid, grime, kostuum, licht, rekwisieten/attributen
 W 
Warming-upOefeningen om het lichaam op te warmen voor het spelen.
 WaterDorstlesser bij uitstek
 WindkapSchuimrubber omhulsel voor de microfoon zorgt ervoor dat de wind en de ‘p’ niet tot overstuurde klappen leidt, ook wel plopkap.
 X 
 XLRMeestal drie polige stekkers gebruikt voor microfoons. Deze stekkers worden ook gebruikt bij computergestuurd licht.
 Z 
 ZaalbrugLoopbrug in de zaal tegen het dak om lampen te verstellen.
 ZaalmixDe wijze waarop het geluid klinkt in de zaal. De combinatie van alle instrumenten, zang partijen bij elkaar.
 ZeverIemand uit het publiek die blijft zeuren over de kwaliteit van licht en geluid.
 Zijbrugloopbrug aan weerszijden van het podium.
 ZijlichtLampen vanuit de zijkant van het toneel. Wordt veel gebruikt bij ballet om bewegingsvormen te accentueren..
 Zwevende vloerHouten toneelvloer onmisbaar voor dans, ligt in de meeste theaters.
       

Panhuizen, Beekmans, Bekkers, Eenbergen, Slegers & Hendriks © 2019